Historisch breiwerk | Museum de cultuurfabriek Veenendaal

Het Kees Stipplein in Veenendaal wordt getransformeerd tot het kloppende, culturele hart van de stad. Als onderdeel van het stedenbouwkundig plan voor het centrum dat Soeters van Eldonk architecten maakte, is het gebouw van de oude wolfabriek Hollandia weer in volle glorie hersteld. Het heeft een prominente cultuurfunctie en een nieuw ‘gezicht’ gekregen aan het plein. De Cultuurfabriek herbergt nu de bibliotheek, het historisch museum Viseum, de kunstuitleen en de historische vereniging.

Historisch breiwerk

Op de straatgevel na is de voormalige wolfabriek geheel van de grond af opnieuw opgebouwd. De constructie was in zo’n slechte staat dat alles moest worden gesloopt. In de geest van de oude fabriek is ervoor gekozen de aanbouw een vergelijkbaar stoere betonconstructie te geven waarbij de betonnen kolommen en balken in het zicht zijn gelaten. De oude gevel is met respect voor de geschiedenis gerestaureerd. Zoals bij vele fabrieken is het fabrieksgebouw in de loop der tijd steeds uitgebreid. Dit is in de gevel nog terug te zien doordat deze uit verschillende delen bestaat met eigen entrees en afwijkende kozijnindeling. Bij de restauratie is dit bewust zo gelaten. De oorspronkelijke gevel is schoongemaakt en opnieuw gevoegd. Voor het reparatiewerk is een speciaal formaat baksteen gebruikt. Architect Jos Van Eldonk: ‘We hebben lang gezocht een baksteen die nagenoeg, maar niet precies gelijk is aan de originele baksteen voor het reparatiewerk. Zo hebben we een nieuwe laag aangebracht in de gevel van de fabriek. Met die gelaagdheid in de gevel is het leven dat het gebouw heeft gehad nog voelbaar. Het zijn als het ware de leeftijdsringen van de fabriek.’
 
Grote gebreide trui
Op de kop is het gebouw uitgebreid met een deel nieuwbouw. Met dit bouwdeel krijgt de fabriek een gezicht aan de pleinzijde. In de nieuwbouw zit onder andere de gedeelde entreehal van alle gebruikers. De nieuwe gevel is vormgegeven als een grote, gebreide trui, de letterlijke verwijzing naar het verleden. Van Eldonk: ‘We hebben ons verdiept in breipatronen en steekjes en ze vertaald naar onze gevel. Zo hebben we bijvoorbeeld gebruik gemaakt van de gerstekorrel: dat is een reliëfsteekje, weergegeven door bakstenen die twee centimeter naar buiten steken ten opzichte van de rest van het gevelvlak.’ Een warm okergele handvormsteen vormt de basis van het metselwerk. Doordat de voeg net iets donkerder gekleurd is dan de baksteen krijgt de gevel een subtiele dieptewerking.

Geglazuurde, felgekleurde stenen maken het breipatroon compleet. Het “wollen trui-concept” komt niet alleen tot uiting in het metselwerk, ook de kozijnen van de glazen pui van de nieuwbouw lijken geweven. Dit effect is bereikt door te spelen met de dikte van de kozijnprofielen. Zelfs de geprofileerde dakrand ziet eruit als de boord van een trui. Daarmee vertelt de gevel een nieuw verhaal over wol en krijgt tegelijkertijd de geschiedenis een plek.
 
Architectenbureau:
Soeters Van Eldonk architecten, Amsterdam
Terca gevelbakstenen:
Nieuwbouw:  Capri handvorm, waalformaat (project specifiek) - aangevuld met
Loire, Elise, Amazone (project specifiek) en Aubergine donker (project specifiek) - Wienerberger
Renovatie:
Brons naturel, vormbak, renovaformaat (project specifiek) - Wienerberger