Stevige sculptuur | Pompstation Kolff, Waardenburg

In het land van Maas en Waal ligt de Bommelerwaard, een stukje Nederlandse delta met een rijke historie en natuurlijk landschap. De Bommelerwaard is voor de regio een belangrijk waterwingebied. Een bestaand pompstation werd vervangen door het nieuwe pompstation Kolff: een bijzonder object in een groene omgeving, waarin moderne baksteenarchitectuur en geavanceerde technieken elkaar ontmoeten.

Stevige sculptuur

Waterwingebieden zijn kwetsbare landschappen. Zo ook in de Bommelerwaard, waar het waterwingebied een open wandelgebied is met veel groene weiden en bossen. De voor waterwinning benodigde pompstations zijn flinke, industriële gebouwen. Jan Rooding van Rooding Architecten was zich zeer bewust van deze discrepantie toen hij de opdracht voor een nieuw pompstation kreeg van waterbedrijf Vitens. ‘Een ouder pompstation moest worden vervangen. De ontwikkelingen in de installatietechniek zijn in de afgelopen decennia heel snel gegaan. Het nieuwe gebouw moest een sober en tegelijkertijd karakteristiek gebouw worden. Veiligheid was ook een belangrijke factor: dit soort voorzieningengebouwen - midden in een uitgestrekt landschap - kunnen zomaar een doelwit voor slechtwillenden zijn.’ Juist vanwege de natuurlijke ligging wilde de architect geen extra elementen toevoegen. ‘We wilden geen grote hekwerken. De oplossing moest echt worden gezocht in de vormgeving van het gebouw’, aldus Rooding. En dus zou het gebouw “robuust” en “gesloten” moeten worden.
 
Spelen met schaal
Het programma van eisen was strikt, omvangrijk en met een locatie midden in een natuurgebied. Rooding: ‘Het landschap speelde een grote rol in het ontwerpproces. De schaal van een pompstation is flink: de reservoirs zijn bijvoorbeeld tot twintig meter hoog.’ Een deel van het programma kon onder maaiveldniveau worden geplaatst. Maar boven het maaiveld was het gebouw nog steeds aanzienlijk. ‘We hebben gekozen voor een bijzondere monolithische vorm, eenduidige bekleding en zo weinig mogelijk uitgesproken details’, vertelt Rooding. De schaal van het gebouw is door deze ingrepen minder goed afleesbaar. ‘Van een afstand lijkt het niet zo groot. Pas dichterbij kan je de afmetingen goed inschatten.’ Het gebouw is een compositie van voorover en achterover hellende gevels in combinatie met verschillende dakhellingen. De vorm is deels afgeleid van de functies in het gebouw. Architect Rooding: ‘De lage kant van het gebouw is waar het water wordt aangevoerd via putten. Het wordt hier opgepompt en opgeslagen in grote gele kokers om te worden onthard. Deze bevinden zich in het hogere deel van het gebouw: deze kokers zijn 15 tot 20 meter hoog. Het dak hebben we hellend gemaakt, zodat het regenwater naar de lage kant loopt: we geven het water symbolisch terug aan de plek waar het wordt opgehaald vanuit de grond.’
 
Gebakken klei
De constructie is opgebouwd uit in het werk gestort beton, dat in het interieur zichtbaar is gelaten. De buitenschil is opgetrokken uit metselwerk. ‘Dat het bakstenen zouden worden, stond al heel snel vast. We zochten een natuurlijk materiaal en de Bommelerwaard is van oudsher een kleigebied met veel steenfabrieken’, vertelt Rooding. Toch leidde de zoektocht naar de perfecte steen naar een ringoven in België. ‘Uiteindelijk is gekozen voor een grootformaat handvorm, die speciaal voor dit project is gebakken. Vooral de kleur gaf de doorslag: die varieert van donker aarde rood tot het blauw van de lucht. De ruwe textuur geeft het gebouw een betrouwbaar en veilig karakter.’ Rooding: ‘We wilden geen overbodige details, geen toevoegingen. Geen zichtbaar voegwerk. Alsof de stenen gewoon blijven liggen zoals je ze neerlegt.’ Vooral bij de achteroverhellende gevel werden problemen voorzien. Dus werd al in een vroeg stadium van het project contact gezocht met partijen die het werk zou kunnen uitvoeren. ‘De aannemer
wilde graag prefabriceren, maar dat zagen we niet zitten’, vertelt de architect. ‘We zijn - samen met Wienerberger - op zoek gegaan naar vaklieden die het in het werk zouden kunnen maken.’ In Haverhals Metselwerken werd die partij gevonden. Met hulpconstructies van hout en series ankers aan het achterliggende beton konden per dag drie lagen worden gemetseld. ‘Het was een hele klus, met de grillige structuur van de stenen en de complexe hoeken van het gebouw. Maar de opzet is helemaal geslaagd’, aldus een tevreden Rooding.
 
Architectenbureau: Rooding Architecten bna, Doesburg
Terca gevelbakstenen: Hektiek strengpers, Bundesnormalformaat (project specifiek)